Geçen hafta ne demiştik, dış ticarette elde edilen sonuçlar ekonomimizin gücünün, istikrarının en belli başlı, en önemli göstergelerinden biridir. Özellikle dış ticaretin ihracat tarafı, sanayimizin tarım sektörümüzün, madenciliğimizin üretim başarısını, rekabet gücünü inovasyon düzeyini ortaya koyan dış dünyayla alışverişimizin en büyük gelir kalemidir.
Bu nedenle ihracat sonuçlarının ekonomimiz için hayati önem taşıdığını söylemek hiç de abartı sayılmamalıdır. Ekonomimiz için bu kadar önem arz eden ihracatımız 2025 yılında nasıl bir seyir izlemiş bakalım:
- 2021-2025 5 Yıllık toplam ihracatımız
- 2021-2025 İhracat artış oranımız
Ayrıntılarına gireceğiz ama bu ilk tablonun bize anlattıklarını şöylece özetleyebiliriz:
- Bu son 5 yıllık dönem de ihracatımız az, çok ama her yıl artmış görünüyor
- 2022’den sonraki ihracat artışları bizim gibi kalkınmaya, refah düzeyini artırmaya mutlak ihtiyacı olan bir ülke için yeterli değil.
- 5 yılda toplam 1.270,6 milyar $ ihracat yapabilmişiz. Ortalama yıllık ihracat büyüklüğümüz 254.1 milyar $ olarak hesaplanmaktadır. 18 milyon nüfuslu Hollanda’nın 840, Güney Kore’nin 760, 12 milyon nüfuslu Belçika’nın 550 ve yakın zaman kadar savaşlarla yanmış, yıkılmış Vietnam’ın 475 milyar ABD $ ihracat yaptığını düşünürsek, halen alınacak çok yolumuz olduğunu, kuru övünmelerle vakit geçirmememiz gerektiğini anlarız.
Bu tablo da geçen yılla büyük bir farklılık göstermiyor. İhracatımızın tarım, ormancılık, balıkçılık dalı aynı madencilik ve taş ocakçılığı gibi yerinde sayıyor. Bir sanayi ülkesi olma niteliğini kazanamazken bir tarım ülkesi olma niteliğimizi de her geçen yıl kaybettiğimizi görüyorum.
İhracatın yükünü, yükte ağır pahada hafif ve ithalata dayalı ham madde ve ara malları ile üretim yapan imalat sektörü çekiyor. Katma değerimizin de çok yüksek olmadığı düşüncesindeyim.
En çok ihracat yaptığımız 10 kalem ihracatımız içinde yerini ve istikrarını koruyor. Bu 10 kalem geçen yıllarda da aynıydı, birkaç küçük sıra değişimi dışında. 2024 de ihracatımızın %57.7’sini oluşturan bu maddelerin ihracatı bu yıl da %57.6 ile hemen hemen aynıdır. Sevindirici olan dünyada otomotiv sektörünün güçlük yaşadığı bir dönemde motorlu taşıtlar ihracatımızın bu 10 fasıl içerisinde en yüksek artışı göstermiş olmasıdır. Üzücü olan ise tekstil ve hazır giyim sektörümüzdeki erimenin artık bu tabloda da belirgin bir hale geldiğidir.
Bu 10 fasıldaki %4.2’lik artış ihracatın genel artışının altında kalmış görünmektedir. Kara taşıtları ihracatımızdaki yüksek oranlı artış olmasaydı, sapma daha da fazla olabilecek gibi duruyor.
Bu yetkililere bir mesaj olarak algılanmalıdır.
2024’de toplam ihracatımızın %82.8’ini gerçekleştiren bu 10 ilimizin genel ihracatımız içindeki payı 2025 yılında 83.3’e yükselmiş, bu listede yer alan 4 Marmara Bölgesi ilimiz (İstanbul, Bursa, Kocaeli, Sakarya) ihracatımızın %60.1’ini, İstanbul ise tek başına %48.1’ini yapmaktadır. 81 ili bulunan ülkemizde bölgeler arasındaki ekonomik uçurumu gösteren önemli bir göstergedir bu durum.
Bu tabloda dikkat çeken bir husus da Ankara’nın önemli bir sıçrama ile (%23.8) dördüncülükten ikinciliğe yükselmiş olmasıdır.
Diğer bir önemli değişiklik ise Hatay’ın yerine bu yıl Kayseri’nin kendisine bu tabloda yer bulmuş olmasıdır.
Geçen yıl olduğu gibi bu yıl da 25 ilimiz 1 milyar dolar ihracat hedefine ulaşmıştır.
Ama henüz gerçek anlamda ihracatla tanışmamış çok sayıda ilimizin bulunması da düşündürücüdür.
Bu tabloyla ilgili olarak geçen yıl genel olarak ne söylemiş isem yine tekrarlamak durumundayım. Değişen bir şey yok. En büyük pazarımız Avrupa Birliği, diğer Avrupa ülkelerini de dahil ettiğimizde ihracatımızın 57.9’unu Avrupa’ya yapıyoruz. Yakın ve Ortadoğu’yu yakın coğrafya içine alırsak, ihracatımızın 73.9’u diğer bir ifade ile dörtte üçü yakın coğrafyamıza yapılmaktadır. Henüz okyanuslara açılmış sayılmayız. Güney Amerika’nın, Uzak Doğu’nun, Okyanusya’nın hatta büyük pazar orta ve kuzey Amerika’nın ihracatımızdaki yeri halen yeterli değildir.
Mevlana’nın dediği gibi “düne ait ne varsa cancağızım dünde kaldı. Bugün yeni şeyler söylemek lazım.”
Evet gelelim son tablomuza bakalım ülkeler itibariyle ihracatımızda değişen bir şey var mı?
Bu 10 ülkeye ihracatımız toplam ihracatımızın yarı yakınına (%47) denk gelmektedir. Listeden Rusya düşerken yerini Romanya almış görünüyor. Bu ülkelerden altısına ihracatımız artarken, dördünde gerilemiştir. Esas itibariyle bu tabloda bizi sevindirecek ve üzecek yeni bir şey yoktur.
Gelecek hafta ithalat değerlendirmesiyle karşınızda olacağım.
Hoşçakalın.
